پایان نامه قتل عمد غیر مستوجب قصاص

 پایان نامه

دانشگاه قم

دانشکده آموزش های الکترونیکی

پایان نامه جهت اخذ درجه ی کارشناسی ارشد

رشته حقوق جزا و جرم شناسی

عنوان:

قتل عمد غیر مستوجب قصاص

استاد مشاور :

جناب آقای دکتر خالقی

 زمستان / ۹۲

چکیده :

مجازات قتل عمدی اصالتا قصاص است اما همیشه اینطور نیست ، یعنی صرف ارتکاب قتل عمد موجب قصاص نیست بلکه شرایط دیگری هم لازم است ، که اگر این شرایط نباشد قصاص ممکن نیست . مواردی از قتل عمدی که قاتل قصاص نمی شود را میتوان به ۳ دسته تقسیم کرد :الف- قتل هایی که مشمول علل موجهه هستند ( قتل عمدی شخص مهدور الدّم ، قتل عمدی که در مقام دفاع مشروع ارتکاب می یابد،قتل در فراش )   ب- قتل هایی که در آنها موارد سقوط قصاص وجوددارد . ( گذشت ولی دم ، مطالبه دیه ، فوت قاتل)  ج- قتل های عمدکه موجب قصاص نیست . ( قتل فرزند توسط پدر، قتل دیوانه توسط عاقل ) . حال در این گونه موارد سوال این است که در صورت عدم قصاص قاتل ، برای برقراری نظم اجتماعی چه راهکاری وجود دارد که در این تحقیق به صورت کتابخانه ای و بهره برداری از پرونده های قضایی مطروحه در محاکم قضایی به مصادیق رافع قصاص در قتل عمد و نحوه احقاق حق اولیا دم پرداخته شده است . هر چند در این میان افرادی که عزیزان خود را به هر دلایلی از دست داده اند و قاتلشان مجازات نشده است ، به امنیت اجتماعی و عدالت بدگمان هستند و این گروه در صورت عدم کنترل و هدایت چه بسا به هنجارشکنان جامعه تبدیل خواهند شد تا انتقام خود را از قانون ، جامعه و امنیت اجتماعی بگیرند .

واژگان کلیدی : دیه ، عمد ، قتل ، قصاص

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                 صفحه

مقدمه ۱
الف) بیان مسئله . ۱
ب) پرسشهای تحقیق ۲
ج) فرضیه های تحقیق . ۳
د) اهداف تحقیق ۳
ه) روش تحقیق ۳
و) سابقه تحقیق . ۴
ز) ساختار ۵
فصل اول: کلیات پژوهش
مبحث اول:مفاهیم ۸
گفتار اول: مفهوم لغوی ۸
بند اول:مفهوم لغوی قتل . ۸
بند دوم:مفهوم لغوی عمد . ۸
بند سوم:مفهوم لغوی قصاص . ۸
بند چهارم:مفهوم لغوی دیه . ۹
گفتار دوم:مفهوم اصطلاحی ۹
بند اول: مفهوم اصطلاحی قتل ۹
بند دوم: مفهوم اصطلاحی عمد ۱۱
بند سوم: مفهوم اصطلاحی قتل عمد ۱۲
الف) ارکان قتل عمد . ۱۳
ب) عنصر روانی عمد ۱۶
ج) موارد قتل عمدی ۱۷
بند چهارم: مفهوم اصطلاحی قصاص ۲۰
بند پنجم: مفهوم اصطلاحی دیه . ۲۴
الف) فقه. ۲۴
ب) حقوق موضوعه . ۲۶
ج)مواردپرداخت دیه از بیت‌المال ۲۷
مبحث دوم:پیشینه ۳۲
گفتار اول: جهان  باستان ۳۲
بند اول: روم باستان . ۳۳
بند دوم: یونان باستان . ۳۴
گفتار دوم: ایران  باستان ۳۴
بند اول: هخامنشیان . ۳۴
بند دوم: اشکانیان . ۳۶
بند سوم: ساسانیان . ۳۷
گفتار سوم: ادیان الهی ۳۸
بند اول: دین یهود ۳۸
بند دوم: دین مسیحیت. ۴۰
بند سوم:دین مقدس اسلام.. ۴۴
فصل دوم : موارد ومصادیق قتل های عمدی غیرمستوجب قصاص
مبحث اول:موارد مستقیم قتل عمدی غیرمستوجب قصاص ۵۰
گفتار اول:عدم برابری قاتل ومقتول درحریت و بردگی. ۵۰
گفتار دوم: قتل فرزندتوسط پدر. ۵۰
بند اول:فلسفه عدم قصاص پدربه خاطرکشتن فرزند. ۵۱
بنددوم: دیدگاه امامیه.. ۵۲
بند سوم:دیدگاه اهل سنت ۵۴
بند چهارم:قتل فرزندتوسط پدر درحقوق موضوعه ایران.. ۵۵
گفتار سوم:قتل به اعتقادمهدورالدم. ۵۶
بند اول: قتل های ناموسی.. ۵۸
بند دوم:قتل درفراش. ۵۹
بند سوم:قتل مرتد. ۵۹
الف)  حربی ۵۹
ب)  حکم مرتد از دیدگاه امامیه. ۶۱
ج)  حکم مرتدازدیدگاه اهل سنت. ۶۱
بند چهارم:قتل ساب النبی ۶۲
الف)  جرم سبّ النبی ازدیدگاه فقیهان اهل سنت.. ۶۴
گفتار چهارم: قتل کافرتوسط مسلمان. ۶۶
بند اول:فقه امامیه.. ۶۶
بند دوم:اهل سنت. ۶۷
مبحث دوم: قتل های مرددبین عمدی وقتل غیرعمدی ۷۰
گفتار اول: قتل بالغ توسط کودک (صغر). ۷۰
گفتار دوم:جنون.. ۷۵
بند اول:نحوه احرازجنون. ۷۶
بند دوم: آثارجنون… ۷۶
گفتار سوم:قتل دیوانه توسط عاقل. ۷۷
گفتار چهارم: قتل در حال مستی ۷۸
بند اول: مستی از نظر میزان تأثیر بر دستگاه عصبی . ۸۰
الف) مستی تام. ۸۰
ب) مستی نسبی.. ۸۱
ج) مستی بر مبنای قصد شخصی مست ۸۲
د) مستی ارادی. ۸۲
ه) مستی غیر ارادی… ۸۵
فصل.سوم:  احکام.وآثارکیفری ومدنی قتل عمد غیرمستوجب قصاص
مبحث اول: تبدیل قصاص به دیه به علت فرارقاتل. ۸۹
مبحث دوم: مجازات قتل فرزندتوسط پدر .. ۹۰
گفتار اول:قتل فرزندتوسط مادردرحقوِق ایران.. ۹۳
مبحث سوم:مجازات قتل به اعتقادمهدورالدم.. ۹۴
گفتار اول:احکام قتل درفراش ۹۶
مبحث چهارم:احکام قتل کافرتوسط مسلمان ۱۰۵
گفتار اول: قصاص مسلمانان و کفار در قانون قدیم. ۱۰۵
گفتار دوم: قصاص مسلمانان و کفار در قانون جدید ۱۰۶
گفتار سوم : احکام و مقررات مربوط . ۱۰۷
مبحث پنجم:احکام قتل دیوانه توسط عاقل ۱۰۹
مبحث ششم: حکم قتل عمدتوسط صغیر ۱۰۹
مبحث هفتم: قصاص وحفظ نظم وامنیّت اجتماعى ۱۱۰
گفتار اول: قصاص و حفظ نظم و امنیت اجتماعی ۱۱۰
بند اول: حیات ناشی از اجرای قصاص ۱۱۸
بند دوم: حیات ناشی از تشریع قصاص ۱۱۹
بند سوم: قصاص و پیشگیری از انتقام فردی (تشفی مجنی علیه یا اولیای دم) . ۱۲۳
نتیجه گیری ۱۲۸
پیشنهادات ۱۳۱
منابع ومآخذ ۱۳۳

مقدمه

در بسیاری از موارد از طریق افراد جامعه و رسانه های جمعی و یا در سمینارهای تخصصی در خصوص عدم قصاص برخی افراد با توجه به انجام قتل عمد خوانده یا شنیده بودیم و این موضوع که چرا برخی افراد که مرتکب جرم قتل عمد شده اند قصاص نمی شوند  سئوال بسیاری از افراد جامعه  است که در ذهن با آن کلنجار می روند .

در کتب فقهی و حقوقی  و احادیث  ، قصاص به عنوان یکی از مجازاتهایی است که مقنن در تقسیم بندی های بعمل آمده از انواع مجازات ، در قانون مجازات اسلامی و در ماده ۱۴ و ۱۶ بدان اشاره کرده است در واقع مجازاتی که جانی بدان محکوم می شود و باید با جنایت وی برابر باشد که این جنایت می تواند منجر به قتل شود یا منجر به جراحت در فرد مجنی علیه گردد . اما همیشه قصاص در حق جانی اجرا نمی گردد چرا که مواردی در قانون پیش بینی شده است که بنا به شرایط خاصی قصاص ساقط می گردد .

لذا در این تحقیق به طور مبسوط به بررسی مفهوم لغوی و اصطلاحی حقوقی و فقهی قتل عمد و قصاص ، دلایل رافع و شرایط عدم قصاص قاتل  از دیدگاه اهل سنت و امامیه و همچنین حقوقدانان و تطبیق نظریات فقها و حقوقدانان اهل سنت و امامیه  و چرایی عدم قصاص و نتیجه آن بر امنیت اجتماعی مورد بحث قرار گرفته است .

الف : بیان مسئله

تشریع مجازات قصاص یک گام بسیار مهم در ایجاد یک نظام کیفرى عادلانه و به دور از هرگونه افراط و تفریط است .

از سویی عدم قصاص قاتل در جامعه باعث جری تر شدن مجرمین می گردد . مهم‏ترین هدفى که براى اعمال مجازات بیان شده ، بازداشتن و جلوگیرى از وقوع مجدد جرم در جامعه است . جرمى که اتفاق افتاده و عملى که مربوط به گذشته است و بدى حاصل از آن را غالباً نمى‏توان از بین برد ، در حالى که از جرایم بعدى مى‏توان جلوگیرى کرد و به همین دلیل پیشگیرى از جرم ، هدف اصلى مجازات و توجیه عمده آن به حساب مى‏آید .

مواردی که قصاص ساقط می شود گاهی مربوط به شخص قاتل و گاهی مربوط به شخص مقتول و گاهی هم به تصمیم اولیاء دم مربوط می شود . برای اینکه بتوان قاتل را در برابر مقتول قصاص نمود لازم است شرایطی در قاتل و شرایطی هم در مقتول باشدکه در این رساله این شرایط را بیان کردیم .

اهم مباحث این تحقیق بررسی قتلهای عمد بدون قصاص میباشد یعنی قتلهای عمدی که در آن  بنا به عللی قاتل قصاص نمی شود و ملزم به پرداخت دیه می گردد یا تعزیر می شود و در مبحثی دیگر نقش عدم قصاص در تامین امنیت اجتماعی مورد بررسی قرار می گیرد .

ب : پرسش های تحقیق

در این پایان نامه ضمن بیان دیدگاه های امامیه و اهل سنت و حقوق ایران در مورد قتل عمد غیر قصاص ، سوالات مختلفی مطرح شده است و در حد امکان و به فراخور بضاعت نگارنده پیشنهادات و جواب هایی به آن داده شده است که بخشی از این سوالات عبارتند از :

۱ ) قصاص در چه مواردی ساقط می گردد و آثار و احکام آن چیست؟

۲ ) در قتل عمد غیرقصاص مجازات های اعمال شده تا چه میزان تامین کننده نظم اجتماعی هستند؟

ج : فرضیه های تحقیق

۱ ) مواردی که قتل عمد محقق می شود ولی موجب قصاص نیست شامل قتل فرزند توسط پدر ، قاتل دیوانه و نابالغ ، مقتول دیوانه ، محقون الدم بودن مقتول و قتل در بیهوشی و خواب و . می باشد .

۲ ) مجازات های مقرر شرعی و قانونی متفاوت است در پاره ای از موارد مانند مجازات پدر بخاطر قتل فرزند یا قتل کافر توسط مسلمان تامین کننده نظم اجتماعی نیست .

د : اهداف تحقیق

هدف اصلی این پژوهش بیان این مطلب است که هر قتل عمدی مشمول قصاص نمی شود و قاتل برای قصاص شدن باید دارای شرایطی باشد که بیان خواهد شد و گاهی انسانها برای دفاع از ناموس و جان خود مجبور به انجام قتل می شوند که یقیناٌ نباید قصاص شوند و برعکس ، قصاص این افراد نشانه عدم عدالت و امنیت اجتماعی است .

ه : روش تحقیق

شیوه ای که در تدوین این پایان نامه مورد استفاده قرار گرفته روش تحقیق توصیفی است که با بهره گرفتن از منابع در اختیار از امامیه و اهل سنت ، دیدگاه های فقهای اسلامی با حقوق موضوعه ایران پیرامون موانع قصاص تطبیق داده شده است .

ساختار

در ابتدای پایان نامه ، کلیات بحث قتل عمد غیر قصاص که شامل معنا و تعریف و تاریخچه قتل عمد و قصاص توضیح داده شده است .

پژوهش حاضر مشتمل بر سه فصل است که فصل اول شامل دو مبحث و چهار گفتار با موضوع بررسی قتل ، قتل عمد ، قصاص ، دیه از دیدگاه اهل سنت و امامیه و حقوق ایران و در مبحث دوم فصل اول به بررسی پیشینه تاریخی قتل عمد در دوران قبل  و بعد از اسلام پرداخته شده است .

فصل دوم نیز شامل دو مبحث  و هشت گفتار  به بررسی موارد مستقیم و مردد قتلهای عمدی غیر مستوجب قصاص پرداخته شده است.

در فصل سوم که شامل هفت مبحث است به بررسی احکام و آثار کیفری و مدنی قتل عمد غیر مستوجب قصاص و تاثیر آنها در امنیت اجتماعی پرداخته شده است و در پایان  پس از نتیجه گیری به منابع و ماخذ مورد بهره برداری در این پژوهش اشاره شده است .

تعداد صفحه :۱۳۹

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  asa.goharii@gmail.com